Điểm rơi đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp gần kề, cần có cách tiếp cận linh hoạt cho sửa đổi Nghị định 153

10 January 2022 - 09:18 AM Alternate Text

 

Trước những rủi ro từ điểm rơi đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp 2 năm tới đây, FiinRatings đề xuất có cách tiếp cận linh hoạt về các biện pháp chuẩn hóa hoạt động phát hành và giao dịch trái phiếu cho nhà đầu tư cá nhân theo Dự thảo Nghị định 153 sửa đổi.

FiinRatings, đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đánh giá kỳ hạn trả nợ của trái phiếu đã phát hành đang đến rất gần với quy mô lớn và có thể tiềm ẩn rủi ro hệ thống tài chính.

Điểm rơi đáo hạn gần kề

Tính đến hết tháng 11/2021, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đạt quy mô lưu hành 1,13 triệu tỷ đồng, chiếm 11,4% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế và chiếm khoảng 14,5% GDP năm 2021. Kênh huy động vốn qua hình thức trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam trở thành một kênh dẫn vốn quan trọng trong mối tương quan với kênh vay vốn tín dụng từ ngân hàng cũng như kênh huy động vốn cổ phần qua thị trường chứng khoán.

Trong đó, 40,7% giá trị trái phiếu lưu hành sẽ đáo hạn trong giai đoạn 2 năm tới (2022-2023). Điểm rơi đáo hạn lớn nhất sẽ diễn ra vào năm 2023 là 302,9 ngàn tỷ đồng, chiếm 26,8% và sau đó 281,7 ngàn tỷ vào năm 2024.

Tính riêng trái phiếu của doanh nghiệp phi tài chính (không tính ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, công ty tài chính), quy mô nhóm này chiếm đến 68,9% giá trị lưu hành, tương đương 780 ngàn tỷ đồng. Phân kỳ trả nợ là 14,5% vào năm 2022; 28,9% vào năm 2023 và 22,8% vào 2024.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, thị trường trái phiếu có dấu hiệu tăng trưởng nóng và xuất hiện một số hiện tượng huy động vốn trái phiếu chưa tuân thủ quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, rủi ro cho nhà đầu tư là khá lớn khi nhà đầu tư cá nhân, cả chuyên và không chuyên tham gia mua lại trên thị trường sơ cấp chiếm khoảng 30% trong 11 tháng đầu năm năm 2021, theo số liệu từ Bộ Tài chính. Trong khi đó, nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia sơ cấp chỉ 5,6% trong nửa đầu 2021 do việc áp dụng quy định mới có hiệu lực từ đầu năm 2021.

Hướng đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả, ngày 10/11/2021, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 16/2021/TT-NHNN (Thông tư số 16) quy định về việc mua, bán trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Gần đây, Bộ Tài chính đang đánh giá lại tình hình thị trường để xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 153/2020/NĐ-CP (Nghị định số 153) về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Quy định “nặng tay”, khả năng hồi phục của doanh nghiệp gặp “cản”

Chuyên gia FiinRatings cho rằng, những thay đổi về chính sách gần đây hướng tới cải thiện chất lượng hàng hóa trái phiếu và cải thiện minh bạch thông tin đến thị trường một cách công bằng là cần thiết.

Tuy nhiên, các quy định mới cũng cần tính đến các tác động “ngược chiều quá mạnh hoặc mang tính đột ngột” đến một thị trường đang vận hành và thể hiện được vai trò kênh dẫn vốn trong hơn 5 năm qua.   

Bình luận về những điểm mới của dự thảo Nghị định số 153, chuyên gia FiinRatings lo ngại, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang gặp khó về dòng tiền tạm thời do ảnh hưởng bởi đại dịch Covid, chính sách này sẽ tác động khá mạnh đến khả năng tiếp tục hoạt động của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến khả năng hồi phục và quan trọng hơn chính là đảm bảo thanh khoản trong việc đáp ứng nghĩa vụ nợ trong thời gian tới đây.

Phân tích cụ thể hơn, chuyên gia FiinRatings đưa ví dụ cho rằng việc sửa đổi Điều 1 dự thảo Nghị định 153, nhất là điều khoản “doanh nghiệp không được phát hành trái phiếu để góp vốn dưới mọi hình thức, mua cổ phần, mua trái phiếu của doanh nghiệp khác, hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn”, sẽ mang đến những tác động khá tiêu cực và đi ngược với nguyên tắc quản trị tài chính doanh nghiệp bao gồm tự vay, tự trả và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn và trả nợ của doanh nghiệp cũng như thông lệ của thị trường trái phiếu quốc tế.

“Điểm này tương tự như Thông tư 16 của Ngân hàng Nhà nước áp dụng cho các tổ chức tín dụng nhưng nếu áp dụng vào trái phiếu doanh nghiệp thì có thể thấy thay đổi này khá “nặng tay” và khả năng đánh mất quyền chủ động trong hoạt động tối đa hóa lợi nhuận trên nguồn lực tài chính, bao gồm hoạt động huy động để đầu tư và mua lại doanh nghiệp hoặc đầu tư dự án (Leveraged Buyout - LBO)”, chuyên gia FiinRatings nhấn mạnh.

Với góc nhìn nhằm đảm trung hòa lợi ích chung cho cả thị trường, thay vì áp dụng xếp hạng tín nhiệm bắt buộc với tất cả nhà phát hành khi chào bán cho nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia FiinRatings cho rằng, Dự thảo Nghị định 153 sửa đổi đã hướng đến việc cải thiện minh bạch thông tin hơn nữa, trong đó bao gồm niêm yết trái phiếu doanh nghiệp và áp dụng xếp hạng tín nhiệm đối với nhà phát hành và trái phiếu sẽ được phát hành.

Tuy nhiên, sẽ khó khả thi nếu chỉ có FiinRatings tham gia và một đơn vị xếp hạng tín khác tham gia trong khi cả năm 2021 có hơn 300 doanh nghiệp nhà phát hành các loại. Việc có áp dụng xếp hạng tín nhiệm cho tất cả các nhà phát hành trái phiếu sẽ phụ thuộc vào đánh giá năng lực và sự sẵn sàng của các đơn vị xếp hạng tín nhiệm được thực hiện bởi cơ quan quản lý.

Trong trường hợp cần cân nhắc việc áp dụng có chọn lọc thì phương án lựa chọn một số ngành trọng điểm có hoạt động phát hành sôi động nhất sẽ có ý nghĩa cho thị trường hơn là áp dụng các tiêu chí mang tính kỹ thuật như cách tiếp cận được áp dụng trước kia theo Nghị định 155 quy định một số điều chi tiết thi hành luật chứng khoán, theo đó chào bán phát hành rộng rãi ra công chúng sẽ chỉ được yêu cầu thực hiện xếp hạng tín nhiệm nếu doanh nghiệp đó có dư nợ trái phiếu trên vốn chủ > 1 lần; hoặc tổng giá trị trái phiếu huy động trong 12 tháng gần nhất có quy mô lớn hơn 500 tỷ VND và lớn hơn 50% VCSH năm tài chính gần nhất.   

Tương tự, hiện có một số ý kiến cho rằng trong Dự thảo Nghị định 153 sửa đổi chỉ nên xếp hạng các doanh nghiệp có năng lực tài chính yếu, chẳng hạn, doanh nghiệp có mức đòn bẩy Nợ vay/Vốn chủ > 5 lần hoặc có lỗ lũy kế, FiinRatings khẳng định, việc áp dụng những chỉ tiêu mang tính kỹ thuật như vậy để áp dụng yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm với các doanh nghiệp có khả năng tài chính yếu sẽ không giúp giải quyết được vấn đề cung cấp thông tin cho nhà đầu tư và đảm bảo công bằng và minh bạch cho thị trường. Bởi xếp hạng có nghĩa là mang tính so sánh và tương đối trong tương quan về chất lượng tín dụng giữa các nhà phát hành được xếp hạng. Nếu chỉ xếp hạng doanh nghiệp yếu thì vô hình chung chỉ “xét nghiệm COVID cho những người có bệnh nền”.

Chuyên gia FiinRatings phân tích, thứ nhất, kết quả xếp hạng tín nhiệm chỉ có giá trị cao cho thị trường khi một dải xếp hạng được hình thành, tức là khi tạo ra một dải xếp hạng từ mức “An toàn nhất (AAA)” đến “Rủi ro nhất (CCC)” cho từng ngành và hướng đến cả thị trường để nhà đầu tư lựa chọn trong tương quan lãi suất nhận được và sau đó hỗ trợ tốt hơn việc  thị trường sẽ định giá lãi suất công cụ nợ đó qua giao dịch khi niêm yết hoặc giao dịch không chính thức (OTC).  

Thứ hai, từ kinh nghiệm thực tế của FiinRatings cũng như thông lệ quốc tế, nhiều doanh nghiệp có đòn bẩy hiện tại cao nhưng vẫn có mức xếp hạng cao hơn các doanh nghiệp có đòn bẩy thấp.

Lý do là phương pháp và tiêu chí xếp hạng tín nhiệm không chỉ dựa trên đánh giá thông tin quá khứ hay hiện tại, mà quan trọng hơn là xem xét đến kế hoạch kinh doanh, dự báo dòng tiền bao gồm nguồn vốn thu được từ chính đợt phát hành đó cũng như kỷ luật quản trị tài chính của doanh nghiệp và nhiều yếu tố định lượng, định tính khác về bối cảnh vĩ mô, tiềm năng ngành và các chính sách liên quan có thể tác động.

Thứ ba, do đặc thù ngành nghề là khác nhau ví dụ như ngành tài chính, hạ tầng hay năng lượng đương nhiên sẽ có đòn bẩy cao hơn ngành bất động sản, thực phẩm và nhiều ngành kháctrong khi lại có độ an toàn hơn về mô hình kinh doanh nên việc áp dụng một công thức cứng khi thực hiện yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm cho tất cả các doanh nghiệp phát hành sẽ không hợp lý và không đảm bảo tính công bằng ở cả góc độ doanh nghiệp phát hành và nhất là công bằng về tiếp cận thông tin từ phía nhà đầu tư.

Trước phân tích trên, FiinRatings khuyến nghị: “Cơ quan quản lý có thể xem xét thực hiện cấp phép thêm đơn vị đủ điều kiện cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm trước khi áp dụng như Dự thảo Nghị định 153 sửa đổi hiện nay hoặc lựa chọn phương pháp chọn lọc theo nhóm ngành. Theo đó, áp dụng xếp hạng tín nhiệm trước cho các doanh nghiệp nằm trong top 5 các ngành có giá trị phát hành lớn nhất trên thị trường trái phiếu hiện nay vốn tiềm ẩn rủi ro nhất cho thị trường. Các nhóm ngành đó hiện nay bao gồm bất động sản, năng lượng, du lịch và giải trí, chứng khoán và cả các tổ chức tín dụng. Đến một giai đoạn nhất định  khi có đủ 3 đơn vị xếp hạng tín nhiệm được cấp phép đủ điều kiện đi vào hoạt động thì có thể xem xét thực hiện xếp hạng bắt buộc toàn bộ các nhà phát hành chào bán trái phiếu cho nhà đầu tư cá nhân cả chuyên nghiệp và không chuyên như dự thảo Nghị định 153 hiện nay”.

Nguồn: