Những “Điểm Mù Rủi Ro” Không Xuất Hiện Trong Báo Cáo Tài Chính

Trong thẩm định tín dụng, báo cáo tài chính là cơ sở quan trọng để đánh giá sức khỏe doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít rủi ro trọng yếu lại không phản ánh trên báo cáo tài chính và chỉ bộc lộ khi đã vượt quá khả năng kiểm soát. Đây chính là những “điểm mù rủi ro” mà các định chế tài chính phải đối mặt trong môi trường kinh doanh biến động nhanh.

Rủi ro không nằm trên báo cáo tài chính mà ở những gì định chế tài chính không nhìn thấy

Báo cáo tài chính chủ yếu phản ánh kết quả trong quá khứ và thường có độ trễ so với những biến động đang diễn ra. Do đó, việc cần đánh giá toàn diện thêm các yếu tố phi tài chính, bao gồm:

• Rủi ro pháp lý và tuân thủ
• Rủi ro thương mại và chuỗi cung ứng
• Rủi ro vận hành

Chính các yếu tố này giúp các tổ chức tài chính nhận diện sớm nguy cơ tiềm ẩn và đánh giá đúng mức độ bền vững của doanh nghiệp trong dài hạn.

Rủi ro pháp lý và tuân thủ

Ở góc độ pháp lý, báo cáo tài chính không phản ánh kịp thời:

• Tranh chấp, kiện tụng đang diễn ra hoặc sắp phát sinh
• Thay đổi bất thường về tình trạng pháp lý, người đại diện, giấy phép hoạt động
• Các quyết định xử phạt hành chính hoặc nguy cơ bị cưỡng chế

Những yếu tố này có thể làm gián đoạn hoạt động kinh doanh và dòng tiền, ngay cả khi các chỉ số tài chính vẫn đang ở trạng thái “đẹp”.

Trường hợp điển hình: Doanh nghiệp bất động sản vi phạm quy định phát hành trái phiếu (2021 – 2023): Giai đoạn 2021–2022, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tăng trưởng nóng với tổng giá trị phát hành năm 2021 đạt khoảng 722.000 tỷ đồng, trong đó bất động sản chiếm gần 40%. Khi khung pháp lý được siết chặt từ năm 2022, hàng loạt vi phạm về công bố thông tin, điều kiện phát hành và sử dụng vốn bị phát hiện, dẫn tới việc hủy bỏ nhiều đợt phát hành trị giá hàng chục nghìn tỷ đồng, gây khủng hoảng thanh khoản, đình trệ dự án. Vậy nên, rủi ro pháp lý – tuân thủ không phản ánh trên báo cáo tài chính nhưng có thể làm đứt gãy dòng tiền và cấu trúc vốn, do đó thẩm định pháp lý độc lập là điều kiện tiên quyết trước mọi hoạt động huy động vốn.

Rủi ro thương mại và chuỗi cung ứng

Ở góc độ thương mại, báo cáo tài chính khó cho thấy:

• Mức độ phụ thuộc vào một số ít khách hàng hoặc đối tác
• Sự suy giảm trong hoạt động xuất nhập khẩu
• Rủi ro đến từ đối tác đang gặp vấn đề tài chính hoặc pháp lý

Khi rủi ro này bắt đầu phản ánh vào doanh thu, khả năng phục hồi thường đã bị hạn chế. Điều này hiếm khi được dự báo từ báo cáo tài chính, nhưng lại để lại hậu quả rất rõ ràng cho khả năng trả nợ trong tương lai.

Trường hợp điển hình: Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam (2023–2024): Năm 2023, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam giảm từ khoảng 10,5 tỷ USD (2022) xuống còn 8,7–9,0 tỷ USD, tương đương giảm khoảng 18%, trong đó xuất khẩu tôm giảm trên 20% do nhu cầu suy yếu tại các thị trường chủ lực như Mỹ, EU và Trung Quốc. Điều đó khiến doanh thu và biên lợi nhuận sụt giảm, tồn kho tăng trong khi chi phí nuôi trồng và vốn lưu động vẫn cao, gây áp lực đáng kể lên dòng tiền và khả năng trả nợ của nhiều doanh nghiệp. Vậy nên, rủi ro thương mại và chuỗi cung ứng thường không được phản ánh sớm trên báo cáo tài chính nhưng tác động trực tiếp đến dòng tiền; đa dạng hóa thị trường và quản trị tồn kho linh hoạt là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.

Rủi ro vận hành

Những tín hiệu vận hành mà báo cáo tài chính không thể hiện như:

• Thay đổi đột ngột về người quản lý chủ chốt
• Tần suất cập nhật hồ sơ doanh nghiệp bất thường
• Gián đoạn hoạt động hoặc thay đổi mô hình kinh doanh không rõ nguyên nhân

Đây là những “tín hiệu yếu”, nhưng nếu được theo dõi liên tục, chúng có thể trở thành chỉ báo sớm cho rủi ro lớn hơn.

Trường hợp điển hình: Doanh nghiệp bất động sản Việt Nam (2022–2024) – Rủi ro vận hành từ cập nhật hồ sơ doanh nghiệp bất thường: Đặc biệt năm 2023 có hơn 1.300 doanh nghiệp bất động sản giải thể, tăng khoảng 8% so với năm 2022. Điều này dẫn đến nhiều doanh nghiệp xuất hiện các dấu hiệu rủi ro như thay đổi liên tục người đại diện pháp luật, trụ sở hoặc ngành nghề đăng ký, thường trùng với thời điểm dự án đình trệ hoặc vướng mắc pháp lý, khiến dòng tiền suy yếu nhanh dù báo cáo tài chính chưa phản ánh đầy đủ. Vậy nên, tần suất và tính bất thường trong cập nhật hồ sơ doanh nghiệp là chỉ báo sớm rủi ro vận hành, giúp nhận diện các vấn đề quản trị, pháp lý hoặc thanh khoản trước khi chúng thể hiện trên báo cáo tài chính.

Từ “đánh giá tại một thời điểm” đến “theo dõi rủi ro liên tục”

Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu dữ liệu, mà là thiếu khả năng nhìn thấy rủi ro toàn diện và kịp thời. Quản trị rủi ro đang dịch chuyển từ tư duy “đánh giá tại một thời điểm” sang tư duy “theo dõi liên tục”. Do đó, các định chế tài chính cần trả lời những câu hỏi sâu hơn:

• Rủi ro đang hình thành ở đâu?
• Mức độ lan truyền của rủi ro ra sao?
• Đâu là những tín hiệu sớm cần hành động trước khi rủi ro trở nên nghiêm trọng?

Năng lực nhận diện sớm các rủi ro ngoài báo cáo tài chính chính là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và bảo vệ danh mục khách hàng doanh nghiệp.

Để làm được điều này, các định chế tài chính cần một giải pháp hỗ trợ sàng lọc rủi ro ngay từ giai đoạn đầu, tự động hóa quá trình đánh giá và giám sát đối tác trong suốt vòng đời hợp tác. Trong bối cảnh đó, FiinGate được phát triển như 1 nền tảng tích hợp thông tin doanh nghiệp và quản trị rủi ro của gần 2 triệu doanh nghiệp Việt Nam và hàng triệu doanh nghiệp quốc tế, giúp các định chế tài chính nâng cao chất lượng thẩm định, tăng cường năng lực quản trị rủi ro và hướng tới tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

👉  Khám phá các giải pháp cho ngân hàng: https://fiingroup.vn/vi/giai-phap/ngan-hang.html

👉  Khám phá FiinGate: https://fiingroup.vn/vi/fiingate-nen-tang-thong-tin-doanh-nghiep.html